Bedenkelijk loeien

‘Dat is een waarheid als een koe!’ luidt de uitdrukking. En men bedoelt daarmee: een waarheid die overduidelijk is en onomstreden. Wat dat met koeien te maken heeft weet ik niet. Toen ik onlangs in de kathedraal van Troyes zat schoot mij deze uitdrukking te binnen. Ik zag een machtig gebouw om mij heen, met kolossale zuilen, prachtige gebrandschilderde ramen en een immense ruimte. Hoog, lang, indrukwekkend. Een gebouw dat iets uitdrukt, zeker voor de middeleeuwer waaromheen het opgetrokken was. Dit is een waarheid als een koe, dit geloof is onomstreden, vanzelfsprekend, gewoon waar.
De kathedraal drukt dat nog altijd uit, maar komt die boodschap nu nog over? Buiten zag ik veel vrouwen met hoofddoeken rondlopen. Zij koesteren een andere waarheid. En wij bouwen geen kathedralen meer. Welke waarheid is voor deze in de plaats gekomen? Wat drukken onze imposante gebouwen van nu uit?
Wij hebben indrukwekkende hoge bankgebouwen en kantoorpanden. Denk aan de zuidas van Amsterdam, aan de ‘city’ van Rotterdam. Kolossale gebouwen van beton en veel glas. Zij drukken trots uit, macht en waarheid. Maar er is toch een verschil met zo’n oude kathedraal. Die is ook imposant aan de buitenkant maar vooral aan de binnenkant. Pas daar zie je de kleuren van de ramen, de dragende zuilen, de beelden en beleef je de ruimte. En soms kun je er wat moois horen. Zo’n ka-
thedraal moet je in.
Onze imposante gebouwen zijn alleen imposant aan de buitenkant. Zij nodigen niet uit om naar binnen te gaan. De binnenkant is er alleen voor het eigen personeel. En die binnenkant is eigenlijk saai. Werkruimtes die allemaal op elkaar lijken. De boodschap van onze kantoorgebouwen zit aan de buitenkant. Ook een waarheid als een koe, maar niet toegankelijk voor iedereen. Heb je wel een toegangspasje?
Ik zie de macht van het christelijk geloof (als kracht terecht, als wereldlijke macht een aanfluiting) tegenover de macht van het geld. Onze eigentijdse waarheid luidt: gelukkig ben je pas, succes heb je pas, als je veel verdient. Vergaar kapitaal en zeker het in beton en glas. Lukt dat niet dan blijf je buiten staan en kun je je vergapen aan het succes van anderen.
Er is van alles af te dingen op mijn opmerkingen. Maar denk er toch eens over na als je weer eens een koe hoort loeien. Gelukkig kan dat nog in Friesland.

René Romijn

Ongelooflijk!
Waarom verdwijnt het woordje ‘god’ niet uit ons taalgebied? Uit allerlei onderzoeken blijkt dat Nederlanders steeds minder gelovig zijn, in elk geval minder kerks. Maar het lijkt wel alsof allerlei zelfverklaard ongelovigen dat woordje ‘god’ steeds vaker gebruiken. In een uitdrukking als ‘ik weet bij god niet…’ of ‘oh mijn god!’ Herkent u dat? En dan heb ik nog niet eens over het woordje god als stopwoord (‘ja, god, dat weet ik ook niet.’) of in het bekende nederlandse gvd. Geert Mak schreef ‘Hoe God verdween uit Jorwerd.’ En dat zou hij nu kunnen uitvergroten tot ‘Hoe God verdween uit Nederland’. Maar dus niet uit de Nederlandse taal. O ja, en ‘Jezus!’ als krachtige term is ook nogal in.
Het is voor zelfverklaard gelovigen heel verleidelijk om een antwoord te formuleren op de vraag aan het begin van dit stukje. Maar daar waag ik mij niet aan. Ik ben geen socioloog of taalwetenschapper. Mij valt alleen maar iets op. Wel heb ik soms de neiging om bij bovengenoemd gebruik van dit woordje te vragen: ‘Bij welke god?’ of ‘Wie is jouw god dan?’ maar de mensheid zou mij nietbegrijpend aankijken.
Even wat anders: zelf gebruik ik het woordje ‘god’ steeds minder. Het heeft mij nooit los in de mond gelegen, maar ik ben ook steeds aarzelender geworden om het te gebruiken. In gesprekken, in veronderstellingen en zelfs in gebeden. Weet u nog precies wie God is, waar Hij is, wat Hij doet? Ik constateer bij mijzelf verlegenheid met de inhoud van dat kleine woordje. Vandaar misschien mijn steeds grotere aarzeling het te gebruiken.
Nog iets wat mij opvalt: het gebruik van de term ‘ongelooflijk’. Als je kracht bij wil zetten bij wat je zegt gebruik je tegenwoordig de term ‘ongelooflijk’. Of het nu in de reclame is, in de krant of op de t.v.,
de term valt te pas en te onpas.’Heel’ of ‘enorm’ is niet meer sterk genoeg. Nee, het moet ongelooflijk! zijn Wij praten tegenwoordig graag in de overtreffende trap. Raar eigenlijk, er komt enerzijds steeds meer ‘god’ in onze taal en anderzijds steeds meer ‘ongelooflijk’. Kan dat samenhangen?
Misschien heeft het ook wel wat moois. God is als het ware geprofaniseerd. Hij is afgedaald uit Zijn hoge hemel en Hij heeft zich verstopt in onze taal.Volgens het Bijbelverhaal verspreidde God de mens
vanuit Babel over de aarde door zijn taal te verwarren. En waar bleef Hij zelf? Misschien heeft Hij zich toen al verstopt in onze taal. Om te kijken wat wij met Hem doen? En met elkaar? Gebruik je Mij als krachtterm? Ben je nonchalant en onverschillig over Mij? Herinner je je Mij als je ergens van schrikt?
Nee hoor, dit is geen nieuw dogma. Het is slechts een omzwerving van mijn gedachten.En dan ook nog beperkt tot de nederlandse taal. Het wezen van God laat zich niet vastleggen. Maar een beetje troostend vind ik bovengenoemde gedachte wel. Het zijn van God hangt niet af van ons geloof. Niet van ons. Hij zou zomaar verborgen kunnen zitten in iets onverwachts als taal. Zelfs in de taal van ongelovigen.

René Romijn

Moeilijke keuzes

‘Ik weiger dus. Ik zie af van het hiernamaals. Ik blijf. Al was het alleen maar om nog een tijdje in God te geloven.’
Aldus één van de hoofdpersonen, een zekere Joseph, in het boek ‘Hertog van Egypte’ van Margriet de moor (1996). Deze zigeuner (tegenwoordig zouden wij zeggen ‘Roma’) heeft de dood al aan-
gezegd gekregen maar hij wil er nog niet aan. Een heftig boek vol melancholie en felle kleuren, net als zigeunermuziek. Wat mij intrigeert is de gedachte in bovenstaand citaat dat een levende in staat is in God te geloven. Een dode blijkbaar niet. Het doet denken aan dergelijke uitspraken in de Psalmen.
Tegen beter weten in willen vasthouden aan het leven. Heel menselijk. Maar voor mij ook een beetje dubieus. Bij ons in de Grote Kerk hangt ook apparatuur om een stilstaand hart weer met stroomstoten aan het tikken te krijgen (AED). Maar voor mij zijn die dingen een beetje bedreigend. Ik draag een niet-reanimeren-penning. Niet dat ik niet gehecht ben aan het leven – in tegendeel – maar ik besef op mijn leeftijd ook dat je dat niet eeuwig vast kunt houden. En als je dat toch probeert kunnen de gevolgen wel eens benauwend zijn. Hoeveel procent kans heb je op blijvende schade na reanimatie? Op mijn leeftijd griezelig veel….Het zijn maar percentages en je kunt altijd (?) aan de goede kant van de score zitten, maar toch. Ik ben de laatste jaren in een aantal verschillende verpleegtehuizen en revalidatiecentra geweest. Gelukkig niet voor mijzelf. Maar wat ik daar zag stemde mij niet vrolijk. Apathie, volledige afhankelijkheid van verzorgenden, mensen ‘in de mist’, mensen opgesloten in hun lichaam niet meer tot spreken in staat. Ik weet wel dat je zoiets nooit helemaal kunt voorkomen. Soms neemt het leven je gewoon te grazen. Maar wat ik er aan kan doen om te voorkomen dat ik een ‘kasplantje’ word, doe ik. Vandaar mijn penning.
Geen gemakkelijke zaken dit. Ook niet voor de naasten. Die vinden het vaak een beetje eng: de dood lijkt zo dichterbij te komen. ‘Je hebt je er al mee verzoend’, zoiets. En als je dan een handtekening zet onder een niet-reanimeren- formulier voelt dat toch een beetje alsof je een knop definitief omzet. Ik wil immers mijn kleinkinderen ook nog zo graag zien opgroeien. Dus begrijp ik de Joseph in ‘Hertog van Egypte’ maar al te goed.
Ik probeer mijzelf te herpakken in Appelscha. Daar staan in het bos van die stoere naaldbomen. kaarsrechte stammen met aan de voet een omtrek van ruim een meter of meer. Twintig meter hoog met daar boven mijn hoofd van die mooie, doorzichtige naaldkronen. Die bomen stralen standvastig-heid uit: ‘Hier sta ik en ik blijf hier staan tot…’Ja, ook deze bomen gaan eens om. Door een storm of door ouderdom of door een kettingzaag van een mens. Maar vooralsnog stralen ze wilskracht uit. En levensvreugde. Bomen hebben geen bewustzijn (toch?) maar ik wel. Ik zou willen zijn als zo’n boom, rustig, standvastig, levend door alles heen. Kome wat komt. Wetend dat er ooit aan mijn wortels ook een bijl zal liggen. Maar desondanks vol verwachting zijn. Steeds hoger reiken. De wind door je naalden voelen. Sappen omhoog zuigen uit de grond. Leven.
Zo, ik ben er weer. En opeens bedenk ik mij dat die uitspraak van Joseph in het boek van Margriet de Moor ook nog wat anders kan betekenen. Namelijk dat geloven hoort bij het aardse leven. En dat dat in het hiernamaals helemaal niet meer aan de orde is . Daar wordt geen geloof meer gevraagd, veronderstel ik, maar daar ‘zien wij van aangezicht tot aangezicht’. Wat dat dan ook mag betekenen. Dus dan hangt Joseph eigenlijk meer aan het aardse leven dan dat hij uitkijkt naar een hiernamaals. En is dat ook niet gewoon menselijk?.
René Romijn

Over geurtjes en andere bevindingen

Kun je muziek zien? Kun je de zon horen? Kun je geluk ruiken? Kun je angst proeven? Nou, zo ja, dan smaakt dat laatste niet naar meer. Onze zintuigen kunnen heel gevoelig zijn maar ze zijn ook
heel individueel bepaald. Mooi, lekker of vies, tot op zekere hoogte is dat voor iedereen weer anders. Ieders gevoel is uniek, ieder mens is uniek. Hoewel wij wel graag een mening vormen over wat iedereen zou moeten vinden.
Smaak is/wordt ook aangeleerd. Je kunt een kind laten wennen aan zoet of juist niet. Muzikale smaak kun je vormen en ouders geven hun kinderen vaak mee wat mooi is. Ja, wat zij mooi vinden. Tot de mens puber wordt en een eigen smaak gaat ontwikkelen op allerlei gebied. Of die van leeftijdgenoten overneemt.
Heeft geloof nou ook te maken met onze zintuigen? Is ook dat individueel gebonden? Wordt ons geloof gevormd door onze ouders? Ontwikkelen pubers ook op dit gebied een eigen smaak? Dat zijn vragen die de kerk in de loop van de eeuwen niet heeft onderkend. En daar plukken wij nu de vruchten van. Dat niet onderkennen kon omdat de mens niet zozeer gezien werd als een individu maar als een onderdeeltje van de grote kudde. En voor die kudde waren alle smaken bepaald.
Even wat moderne cliché’s hierover op een rijtje: geloof ruikt naar mottenballen, het is iets voor ouwetjes. Geloof smaakt naar niks, je proeft er eigenlijk niet veel van. Het zichtbare van geloof? Kran-tenkoppen over misbruik door priesters en ouderlingen. T.v beelden van mensen die God loven door met hun armen in de lucht te zwaaien en hun ogen weg te draaien. Bij geloof hoort tegenwoordig een ongemakkelijk gevoel: wat moet je met die mensen die er nog wat aan doen? Ja, je moet iedereen respecteren, maar kun je in deze tijd een gelovige nog wel serieus nemen? Wetenschap en techniek lijken een heleboel functies van het geloof overgenomen te hebben.
Nou, dit wordt zo een somber verhaal voor een kerkblad. Toch niet. Want op alle vragen die ik aan het begin stelde kun je ook antwoorden: ja, muziek kun je zien. Kijk maar naar de beelden die u zich in gedachten vormt bij de Mattheus Passion. En geen nieuwe hit zonder bijpassende videoclip. Ja, de zon kun je horen, bijvoorbeeld via een radiotelescoop. Ja, geluk kun je ruiken, dat is de geur van een baby. En ja, angst kun je proeven, maar dat moet je niet teveel doen want het heeft een vies smaakje.
En geloof? Vergeet alle beelden, geuren en smaken. Geloof is immers vanuit het gehoor ( Romeinen 10:17) en niets anders. Bedrijf wetenschap en geniet van babygeurtjes, maar reserveer je oren voor het geloof. Het komt tot je in een fluister en het geritsel van blaadjes. Het raakt je aan met muziek en het wordt je uitgelegd door de stem van iemand die roept in de woestijn. De kunst is alleen om het te onderscheiden in die storm van geluiden die leven heet.
René Romijn

Goede smoes?
Ja, ik spijbel ook wel eens. Nee, niet van school ten behoeve van het milieu. Maar van het wereldnieuws voor mijn eigen gemoedsrust. Met name als het gaat over vluchtelingenkampen. Maar het lukt mij niet altijd. Zo stond er onlangs een recensie in Trouw over het boek ‘Niemand wil ze hebben. Europa en zijn vluchtelingen’ van Linda Polman. En dat viel mij toen weer rauw op mijn dak. In haar boek schrijft zij o.a. over kinderen met aangekoekte snottebellen, over pislucht, gebrek aan eten en medicijnen, over angst en wanhoop. En het Europees cynisme hierover. Eén zin trof mij speciaal bij deze recensie: ‘Uiteindelijk moeten wij dit paradijs delen.’ Het gaat dus over ons en ons paradijs van welvaart, rechtsbescherming, hygiëne, stromend water, voedseloverschotten en medische voorzieningen. En het gaat over delen. Niet zomaar een brok toewerpen of een girootje uitschrijven. Nee, het gaat over delen. Wauw, dat hakte er bij mij wel weer even in, zeker ook dat woordje ‘moeten’ en dat dreigende ‘uiteindelijk’. Dreigend?
Ik spijbel ook wel eens van de kerk op zondagmorgen. Laatst was het weer zover. Ik liep in mijn dooie eentje om half tien over de Wijnjeterper Schar. Schitterend! Een heldere zon, twee grazende reeën op 100 meter bij mij vandaan, kwetterende vogeltjes en een paar hoogzwangere wolbalen. Opeens begonnen er in de verte kerkklokken te luiden. Wat een prachtig geluid in dit landschap! Maar het was voor mij ook een soort wake-up call. ‘Jij kan nou wel wegvluchten voor vluchtelingenkampen maar daarmee hef je ze nog niet op…’ En toen galmden er allerlei verhalen over de Wijnjeterper Schar. Verhalen over het breken en delen van brood en vissen. Verhalen over een vraag van een rijke man, over gelijkenissen, over een kameel die zich door het oog van een naald wil wringen.
Het vervelende van spijbelen is dat je ook altijd weer terug moet naar ‘school’. En dan staat daar natuurlijk die leraar op jou te wachten. ‘Hé, waar was jij gisteren? Je was niet afgemeld!’ Vliegensvlug bedenk je een smoes. ‘Ach meneer, ik was op zoek naar een politieke partij.’ ‘Een politieke partij?!’ ‘Ja, één die in haar programma het begrip delen nou eens echt serieus neemt.’ ‘En, heb je zo’n partij gevonden?’ ‘Ja meneer, en u moet daar ook op stemmen!’ ‘ Zullen wij het eerst even over jouw spijbelen hebben?’
René Romijn

JSN Decor is designed by JoomlaShine.com